Osmanlı Devleti Zamanında İstanbul'a Verilen İsimler

Osmanlıda İstanbul'a Verilen İsimler


İstanbul'un kuruluşundan günümüze kadar almış olduğu isimlerin bir listesini araştırarak yaptım. Sonuçta Yaklaşık 165 kadar isim buldum. Önemli ve dikkatimi çekenler;

Byzantion

Byzantion ismi Yunanca asıllıdır. Megara kentinden gelen bu isim bilinen en eski İstanbul ismidir. Byzantion ismi dönemin kralının adı olarak bilinmektedir.

Augusta Antonina

İstanbul’un bu ismi ise Bizans kralının oğlu için şehre verdiği isim olarak bilinmektedir. Bu isim çok uzun süreli kullanılmamıştır.

Nova Roma

İstanbul’a bu isim Roma imparatoru I. Konstantin tarafından verilmiştir. 330 yılında verilen bu isim Latince ’de Yeni Roma’dır. Nova Roma ismi de uzun süre kullanılamamıştır. I. Konstantin’in ölümüyle isim değiştirilir.

Konstantinopolis

I. Konstantin'in ölümünden sonra başkentin adı Konstantinopolis olarak değiştirilmiştir. Bu isim I. Konstantin'in şerefine ‘Konstantin’in kenti’ manası ile verilmiştir. Fatih Sultan Mehmet’in fethine kadar Doğu Roma’da bu isim yaygın olarak kullanılmıştır. Resmi adı Konstantinopolis olarak bilinen kente sadece Polis olarak da hitap ediliyordu. Kent Türklerin eline geçtikten sonra bile Romalılar kente Konstantinopolis demeye devam etmiştir. Bu sebeple Konstantinopolis en yaygın olarak kullanılan eski İstanbul isimleri arasında yer almaktadır.

Konstantiniyye

Konstantiniyye ismi Konstantinopolis’in Arapça halidir. Anlam olarak Konstantinopolis’ten çok farklı değildir, isim Arapçaya döndüğünden dolayı anlamıda "Konstantin’in yeri" olmuştur. Osmanlı döneminde de İstanbul’a çeşitli isimler verilmesiyle birlikte Konstantiniyye ismi de kullanılmıştır. Resmi yazışmalar ve Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde de bu isim geçmektedir. Osmanlı döneminde aynı dönemde İstanbul için kullanılan diğer isimler ise Dersaadet (mutluluk kapısı), Deraliye ( yüce kapı), Bab – Ali (yüce kapı), Payitaht (başkent), Asitane (devletin eşiği) ‘dir.

İslambol

Sultan 3. Murat döneminde kullanılan bu isim Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde de yer almıştır. İsim ‘ İslam Kenti’ anlamındadır. Osmanlı belge ve paralarında İslambol ismine rastlanmaktadır.

İstanbul

İstanbul adı resmi olarak 28 Mart 1930 yılında verilmiştir. Bundan önceki dönemde Konstantinapolis, Konstantiniyye ve İstanbol isimleri halen yaygın olarak kullanılmakta idi. Hatta bazı yazışmalarda bu isimlere halen yer verilmekte idi. Osmanlı döneminde İstanbul hâkimi ve İstanbul efendisi isimleri de yüksek makamdaki kişilere denilmekteydi. Bununla birlikte 28 Mart 1930 yılında resmileşmesine rağmen batılılar uzun bir süre Konstantinapolis adını kullanmaya devam etmişlerdir. Bunun üzerine resmi olarak yalnız İstanbul isminin kullanılması istenmiştir ve bu uygulamayla öteki isimlerin kullanılması yasaklanmıştır. İstanbul ismi Rumca ‘da istin polin tabirinden gelmektedir. Yunancada ‘şehirde’ anlamındadır.

Megara döneminden günümüze kadar İstanbul yalnız bu kadar isim değiştirmedi. Birçok uygarlık İstanbul’a değişik adlar verdi. Yani bunca medeniyet İstanbul’u hem tanıdı hem de istedi. Her medeniyete başkentlik yaptı. İstanbul’un başkentlik zamanı ise 1600 yıla kadar uzanmaktadır. Çünkü İstanbul yüzyıllardır konumu itibari ile şehir konumunda ve tüm ticari işlerin köprü noktasındadır. Çeşitli medeniyetlere, ırk ve farklı dillerdeki insanlara ev sahipliği yaptığı gibi hem kozmopolit yapısını aynı zamanda tarihini korumuş nadir şehirlerdendir. Günümüzde Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlaması ile konum önemini daha da çok arttırmıştır. Napoleon Bonaparte İstanbul’un önemini ‘Eğer bigün dünya tek bir ülke olursa, şüphesiz ki başkenti Konstantinopolis (İstanbul) olurdu.’ sözleri ile belirtmiştir.

İstanbul’u İstanbul yapan bunca özelliğin korunması ve bu şehre olduğundan çok daha fazla sahip çıkılmalıdır.
Google Plus